Niepełnosprawni na rynku pracy

Polska w porównaniu z innymi krajami Unii Europejskiej posiada jeden z najniższych wskaźników zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Mimo kampanii społecznych na rzecz zatrudniania tej grupy osób i większej aktywności ich samych, na polu aktywizacji zawodowej niepełnosprawnych wciąż jest wiele do zrobienia.

„Niepełnosprawni w pracy są niesamowicie dokładni i rzetelni. Bardzo im zależy na utrzymaniu pracy”, „Są zdecydowanie bardziej cierpliwi niż pełnosprawni pracownicy”, „Niezwykle dokładni i rzetelni, subordynowani i bardzo zaangażowani w powierzone zadania” – takie opinie słyszy się od właścicieli firm i zakładów zatrudniających niepełnosprawnych pracowników. Dlaczego wciąż tak wielu z nich pozostaje bez pracy.

Drugie miejsce w kraju

Jak wynika z przeprowadzonej przez Małopolskie Obserwatorium Polityki Społecznej diagnozy na temat sytuacji osób niepełnosprawnych w kontekście zatrudnienia w województwie małopolskim liczba osób niepełnosprawnych szacowana jest na ok. 589 tys. (18,2 proc. ogółu mieszkańców). To drugi tak wysoki wskaźnik w kraju, więcej osób niepełnosprawnych jest tylko w województwie lubelskim. Największe natężenie tego zjawiska (ponad 21 proc.) dotyczy powiatów: krakowskiego, limanowskiego i proszowickiego. Jeśli chodzi o płeć, to więcej jest niepełnosprawnych mężczyzn (54,8 proc.) niż kobiet (45,2 proc.). Pod względem wieku wskaźniki są podobne, ale u osób powyżej 70. roku rysuje się spora różnica – liczba kobiet niepełnosprawnych maleje, a liczba mężczyzn wzrasta. W 2008 r. w Małopolsce było ponad 5 tys. bezrobotnych niepełnosprawnych.

– Dlatego tak ważne jest zapewnienie i odpowiednie wdrożenie instrumentów aktywizacji społecznej i zawodowej, a także podejmowanie działań przez instytucje publiczne w celu niwelowania zjawiska bezrobocia, a także wykluczenia społecznego. Duża część tych osób utrzymuje się ze świadczeń społecznych: rent, emerytur czy zasiłków, które stanowią główne źródło ich utrzymania – mówi Izabela Sabuda, doradca zawodowy z małopolskiego oddziału Polskiej Organizacji Pracodawców Osób Niepełnosprawnych.

Potrzebna edukacja

Czy niepełnosprawnym łatwo o pracę? Dane z urzędów pracy nie napawają optymizmem.

– W województwie małopolskim spośród 119 376 osób zarejestrowanych jako osoby bezrobotne, 6174 stanowiły osoby niepełnosprawne – informuje Katarzyna Kopiec z Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Krakowie. – Na 5179 zgłoszonych w październiku ofert pracy, 159 było ofertami pracy dla osób niepełnosprawnych – dodaje. Sylwia Blus, niepełnosprawna pracownica firmy organizującej szkolenia Prorozvoyovo podkreśla w sondzie dla naszego magazynu, że dla pracodawców plusem jest wyższe wykształcenie osoby niepełnosprawnej starającej się o pracę. I dodaje, że ona sama oraz jej znajomi, którym udało się znaleźć stałe zajęcie, ukończyli studia. Choć liczba osób niepełnosprawnych podejmujących edukację na wyższym poziomie w ostatnich latach wzrosła, to odsetek osób z dyplomem magistra wciąż jest niski (5 proc. w skali województwa). Wykształcenie średnie oraz zawodowe posiada co piąty niepełnosprawny, aż 43 proc. ukończyło jedynie szkołę podstawową. Edukacja się opłaca – wg GUS w Małopolsce pracuje co czwarta niepełnosprawna osoba z wykształceniem wyższym.

Projekty unijne i doradztwo

Gdzie niepełnosprawni, którzy chcą wyjść z czterech ścian i podjąć zajęcie, mają szukać pracy, podnosić swoje kwalifikacje lub zasięgnąć porady? Możliwości jest kilka.

– Ogólnie w województwie małopolskim w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013 obecnie jest realizowanych, bądź właśnie zakończyło realizację, 21 projektów, które wspierają osoby niepełnosprawne na rynku pracy – informuje Katarzyna Kopiec z WUP. Informacji na temat projektów można szukać na stronie internetowej Wojewódzkiego Urzędu Pracy lub zadzwonić. Przy małopolskim oddziale Polskiej Organizacji Pracodawców Osób Niepełnosprawnych działa Punkt Poradnictwa Psychologicznego oraz Centrum Pracy. Punkty poradnictwa zapewniają wsparcie psychologa, prawnika, pracowników ds. świadczeń społecznych. Można w nich zasięgnąć porad psychologicznych, prawnych, zapytać o aktualne informacje na temat uprawnień przysługujących niepełnosprawnym.

W Centrum Pracy można skorzystać z pomocy przy wyborze zawodu. Pracownicy Centrum pomagają przygotować, a później wspierają niepełnosprawnych w realizowaniu indywidualnego planu drogi zawodowej, służą wsparciem w przygotowaniu CV i znalezieniu odpowiedniej oferty. Raz do roku POPON organizuje Giełdy Pracy skierowane do osób niepełnosprawnych. W tym roku Giełdę odwiedziło 29 pracodawców, głównie zakłady pracy chronionej, w większości przypadków zajmujące się utrzymaniem czystości np. na uczelniach czy w szpitalach i ochroną budynków.

Okiem pracodawcy

Specjaliści podkreślają, że pracodawcy z otwartego rynku pracy coraz częściej dopuszczają możliwość zatrudnienia osób z niepełnosprawnością w swoich firmach.

– Niewątpliwie wpływ na tę postawę mają kampanie społeczne i informacyjne kierowane do pracodawców poprzez ośrodki informacji, programy aktywizacyjne i działalność organizacji pozarządowych, które propagują idee integracji społecznej i zawodowej osób z niepełnosprawnością – komentuje Dominika Marszałek, doradca ds. zatru- dnienia w Centrum Integracja. – Pracodawcy chętniej niż kiedyś zatrudniają te osoby, o ile legitymują się one wykształceniem czy umiejętnościami, ale oczywiście nadal pokutuje wiele mitów dotyczących niepełnosprawności – dodaje.

Niepełnosprawni mogą też liczyć na dofinansowanie, jeśli mają pomysł na założenie własnej firmy. Wnioski w tej sprawie można składać w Grodzkim Urzędzie Pracy w Krakowie oraz w Małopolskiej Agencji Rozwoju Regionalnego.

Joanna Jałowiec